Bộ trưởng Xuân Thủy: Gặp bí mật tại Pa-ri và trở về Hà Nội

Mới đây, được sự giúp đỡ của người con trưởng của Bộ trưởng Xuân Thủy là GS.TS Nguyễn Trọng Yêm, nguyên Viện trưởng Viện Địa chất (Viện Khoa học và công nghệ Việt Nam), chúng tôi được tiếp cận với một tư liệu quý: “Những ngày Pa-ri”. Bộ trưởng Xuân Thủy đã ghi tỉ mỉ các diễn biến từ ngày lên đường sang Pa-ri đàm phán (7-5-1968) đến kết thúc cuộc hội đàm, cùng các lần trở về Hà Nội gặp Bác Hồ và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Dưới đây trích một số đoạn trong sổ ghi chép đó. Bộ trưởng Xuân Thủy dùng “Xuân Thủy” thay cho đại từ nhân xưng “tôi”.

Bác Hồ và Bộ trưởng Xuân Thủy, cùng bút tích của Bác.

Gặp bí mật với Mỹ lần cuối cùng

31-10-1968: Xuân Thủy đi dự chiêu đãi về lúc gần 10 giờ đêm 30-10 thì nhận được tin phía Mỹ xin gặp. Ha-ri-man (Harriman) và Van-xơ (Vance) nói rõ xin gặp Bộ trưởng Xuân Thủy và đại sứ Hà Văn Lâu vào lúc 1 giờ 30 sáng 31-10-1968. Xuân Thủy họp với các cố vấn ngay xem chúng sẽ giở trò gì trong buổi gặp sắp tới. Sẵn sàng cho gặp. 11 giờ khuya, thức cũng dở mà ngủ cũng dở. Xuân Thủy mời Chỉnh chơi cờ. Chỉnh vừa thua ván thứ hai thì đã 1 giờ 10 phút. Cùng Lâu, Vỹ, Thái, Phương, Cơ lên xe đến số nhà 11 phố Đác-tê (Darthé) ở Soa-ri Lơ-roa (Choisy Le Roi). Một ngôi nhà hai tầng khá xinh, đằng trước có song sắt, có cổng đi bộ, có cổng xe hơi vào. Đằng sau có vườn và cây to. Khách đến đúng giờ, Ha-ri-man có choàng áo ấm, cởi ra móc ngoài hiên. Van-xơ phải mặc áo của người bệnh tê thấp. Ha-bíp (Habib) mặc như thường ngày. Xuân Thủy mời khách vào phòng họp ngay. Hai bên ngồi đối diện nhau. Ha-ri-man giở ra trang giấy đánh máy sẵn và đọc:

1/Thưa ngài. Chiều hôm nay Đại sứ Hà Văn Lâu nói là các ngài sẵn sàng miễn cho việc làm biên bản mật về những điểm thỏa thuận. Điều đó có đúng không?

2/Nếu đúng như vậy thì tôi được phép thông báo với các ngài rằng, Tổng thống Mỹ sẽ ra lệnh chấm dứt vào đầu buổi tối 31-10, tức là 7 hoặc 8 giờ tối giờ Oa-sinh-tơn mọi cuộc oanh tạc bằng không quân, hải quân, pháo binh và mọi hành động khác có liên quan đến việc sử dụng vũ lực trên toàn lãnh thổ nước VNDCCH. Lệnh đó sẽ hoàn toàn có hiệu lực sau 12 tiếng đồng hồ. Tổng thống Mỹ sẽ công bố quyết định này vào khoảng cùng thời gian khi ra lệnh. Về vấn đề này, tất nhiên tôi cần phải nhấn mạnh sự cần thiết phải giữ hoàn toàn bí mật cho đến khi Tổng thống công bố.

3/Cuộc họp theo kiểu đã thỏa thuận sẽ không tiến hành trước ngày 6-11. Chúng tôi sẽ tiếp xúc với các ngài để xác định ngày giờ cuộc họp.

4/Hành động này được tiến hành trên cơ sở các cuộc nói chuyện của chúng ta từ trước đến nay. Có chiếu cố đến những điều ngài đã nói, chúng tôi đã nói.

5/Tôi có thể báo cáo với chính phủ chúng tôi, ngài đồng ý những điểm trên?

Sau khi hỏi một số câu, chữ, ý tứ, Xuân Thủy đề nghị nghỉ để xem xét. Lâu, Vỹ cùng Xuân Thủy lên gác vào phòng anh chàng nhiếp ảnh, anh này đang ngủ, phải mời sang phòng bên. Ba chúng tôi ngồi trên đi-văng, dưới có thảm trắng muốt. Thái dịch lại bản tiếng Anh cho rõ. Sau khi phân tích, thấy có thể chấp nhận được, tất cả kéo nhau xuống nhà. Những người Mỹ đang ngồi uống trà ở sa lông vội quay ngay vào bàn họp. Xuân Thủy nói:

- Gần 6 tháng nay, trong cuộc nói chuyện chính thức, chúng tôi luôn đòi Mỹ chấm dứt không điều kiện cuộc ném bom và mọi hành động chiến tranh khác chống nước VNDCCH, sau đó bàn đến vấn đề khác có liên quan. Nay các ngài nói: “Tổng thống Mỹ sẽ ra lệnh chấm dứt mọi cuộc oanh tạc bằng không quân, hải quân, pháo binh và mọi hành động khác có liên quan đến việc sử dụng vũ lực trên toàn lãnh thổ VNDCCH”. Mấy hôm trước các ngài đã nói câu này. Chúng tôi đã hiểu như thế là “chấm dứt ném bom không điều kiện” và các ngài cũng nói là “thực chất không đòi hỏi một điều kiện có đi có lại nào”. Các ngài còn nói tất cả những lời tuyên bố của phía Mỹ sẽ không một chỗ nào nói đến chữ “có điều kiện”. Như vậy chúng tôi vẫn nói là “chấm dứt ném bom không điều kiện…”.

Vậy những điều đã thỏa thuận hôm nay, phía các ngài phải thực hiện cho đúng.

Ha-ri-man trả lời: - Tôi không có gì bình luận thêm. Tổng thống Giôn-xơn muốn có nói chuyện nghiêm chỉnh và có kết quả.

Van-xơ tiếp: - Mỹ đã hứa thì nhất định sẽ thực hiện lời hứa của mình.

Xuân Thủy: - Tôi ghi nhận và chờ các ngài thực hiện lời hứa.

Van-xơ hẹn gặp Lâu vào ngày 2-11 để trao đổi ngày giờ họp nhằm giải quyết hòa bình vấn đề Việt Nam. Phía Mỹ tự đi bắt tay từng anh em ta để đánh dấu sự thỏa thuận. Ha-ri-man tặng Xuân Thủy một tập sách trong đó có trích những danh ngôn về nhân quyền, được xuất bản vào dịp kỷ niệm ngày bản Tuyên ngôn Nhân quyền ra đời. Ha-ri-man viết tay vào đầu cuốn sách: “Kính tặng Bộ trưởng Xuân Thủy, nhà thơ, Pa-ri 10-68”. Đây là tập thơ tiếng Anh nhan đề “Nhân quyền” từ thời Pê-ri-clét (Pericles) (Thế kỷ thứ V, trước Công nguyên) do Ha-ri-man sưu tầm.

Lúc về nhà là 3 giờ sáng, mọi người vẫn ngủ say. Xuân Thủy đi viết điện về Hà Nội. Lâu gặp đại diện Đại sứ quán Liên Xô đang ngồi chờ dưới phòng khách.

Vui. Nhưng vẫn phải cảnh giác xem bọn Mỹ có lật lọng gì nữa không?

1-11-68. Nghe tin Giôn-xơn (Johnson) tuyên bố chấm dứt ném bom miền Bắc. Xuân Thủy mời Chỉnh đến chơi cờ tướng để đợi tin…

2-11-68. Đúng 4 giờ chiều Xuân Thủy họp báo ở Trung tâm báo chí Pa-ri, trên bục cao có Xuân Thủy, Nguyễn Thành Lê. Hơn 200 nhà báo tới dự. Hôm sau các báo đăng ảnh Xuân Thủy đang cười với dòng chữ bên dưới: “Nụ cười chiến thắng…”.

Trong một cuộc họp riêng tại Pa-ri: Cố vấn đặc biệt Lê Đức Thọ và Bộ trưởng Xuân Thủy (thứ nhất và hai bên trái) với đại sứ Mỹ Ha-ri-man (đầu tiên bên phải).

Trở về Hà Nội

Chiều 30-5-1969. Trời nắng. Đón Xuân Thủy tại sân bay Gia Lâm có nhiều đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận. Hơn một năm xa Hà Nội, ngập chìm trong những công việc ở Pa-ri, bây giờ sao mà thân thiết, yêu thương. Theo ý kiến của Bác Hồ, đồng chí Nguyễn Duy Trinh đưa thẳng Xuân Thủy về ngay nhà Bác trước. Ở đây đã có đông đảo các đồng chí trong Bộ Chính trị và Ban Bí thư đang chờ.

Bác ngồi trong nhà. Lúc Xuân Thủy bước vào, Bác giơ tay hỏi: “Chú có khỏe không? Làm nhiều thơ không?”. Xuân Thủy báo cáo qua tình hình đi đường và ở Pa-ri. Anh Ba (đồng chí Lê Duẩn) đề nghị ngày mai Chủ nhật nghỉ, thứ hai họp Bộ Chính trị để Xuân Thủy báo cáo. Bác bảo: “Xuân Thủy ở lại ăn cơm với Bác, còn các đồng chí khác, giải tán”. Mọi người cười ồ ra về. Trong khi ăn, Bác hỏi mọi chuyện, Xuân Thủy kể nhiều chuyện vui. Bữa cơm có thịt lợn, lòng lợn, cá kho, gan luộc, rau xào thịt bò và nước canh. Bác ăn được nhiều cơm, hai lưng bát. Trong khi đó Xuân Thủy chỉ ăn được lưng bát, vốn đã ăn ít lại vì vui quá. Bác nói: “Sao chú thanh niên mà ăn ít thế. Bác ăn khỏe hơn là thanh niên hơn chú đấy”. Xuân Thủy hỏi Bác dùng thuốc gì? Bác đáp, gần đây có mấy thầy thuốc Trung Quốc, BS Trương, BS Tôn sang giúp, Bác vừa để các bác sĩ ấy về nghỉ hè. Bác không ở trên gác nhà sàn nữa, mà xuống ở nhà gạch một tầng bên cạnh mới làm sau này.

Cơm nước xong, Bác bảo Xuân Thủy ở lại cùng với Bác dự chương trình văn nghệ của các cháu thiếu nhi nhân ngày 1-6. Dạo này nghe lời thầy thuốc, Bác đi lại đều chống gậy, đi hơi chậm. Cùng dự còn có các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Lê Thanh Nghị, Tố Hữu. Bác nhắc Thủ tướng giới thiệu Bộ trưởng Xuân Thủy. Thủ tướng đứng lên hỏi các cháu có biết Bộ trưởng Xuân Thủy là ai không? Các cháu đáp: Ở Pa-ri ạ. Mọi người cùng vỗ tay.

Ngoài bữa cơm hôm mới về, Bác còn gọi đến ăn sáng với Bác hai lần, họp với Bác trong Bộ Chính trị bốn lần và mấy cuộc họp với Bác, anh Tô (Thủ tướng Phạm Văn Đồng), anh Nguyễn Duy Trinh để thông qua một số văn kiện ngoại giao.

Nơi gặp là nhà Bác đang ở. Buồng vệ sinh ngay cạnh đường xuống hầm ngầm. Xung quanh là vườn hoa. Bác ngủ luôn ở nhà này, giường một, khổ rộng, có màn. Bên cạnh có vách ngăn bằng tấm ri-đô là bàn họp Bộ Chính trị. Bác cũng ăn luôn ở cái bàn họp bằng gỗ này. Bàn ăn là một góc có khăn trải bàn. Trong những bữa ăn sáng mà Xuân Thủy dự, có lần ăn cháo thịt, trứng gà, có lần bánh cuốn chấm nước chanh ớt. Ngoài ra bao giờ cũng có bánh mì, dăm bông, bơ. Dạo này tiếng Bác nhỏ hơn so với những năm trước. Trang phục vẫn thế. Cái áo lụa, cái quần lụa nâu sẫm, hôm nào nực thì mặc may ô trắng. Đi ra ngoài thì mặc áo đại cán ka-ki màu vàng nhạt, đội mũ dạ đen Trung Quốc, nắng thì đội mũ cát kiểu Pháp. Bác chống ba-toong đi chầm chậm. Bác có thể ngồi nhiều tiếng đồng hồ liên tục. Nhưng các anh trong Bộ Chính trị chỉ họp với Bác không lâu hơn một tiếng và dặn Xuân Thủy cũng phải vậy...

Hồng Phúc (sưu tầm và biên soạn)
(www.qdnd.vn)