Từ chuyện tranh cãi tác phẩm ảnh “Phố đi bộ”: Vì sao thành chuyện “thường ngày” sau mỗi cuộc thi nhiếp ảnh? (http://www.vanhoaonline.vn - Ngày 05/8/2015)
Lâu nay những “lùm xùm” qua cách chấm giải ở nhiều cuộc thi, liên hoan nhiếp ảnh từ Trung ương đến địa phương vẫn thường diễn ra. Vì sao lại có hiện tượng khen ít, chê nhiều như vậy, mà ở đây phần lớn đều đổ lỗi cho Ban giám khảo (BGK), thậm chí có ý kiến hoài nghi về hành vi tiêu cực trong việc chọn ảnh treo và xét giải.
Đơn cử mấy ngày qua, dư luận xôn xao về kết quả cuộc thi Liên hoan Ảnh khu vực TP.HCM lần thứ 5.2015.
Được biết, ngày 8.8 tới đây, triển lãm ảnh đoạt giải của cuộc thi Liên hoan Ảnh khu vực TP.HCM lần thứ 5.2015 do Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) tổ chức với chủ đề “TP.HCM, 40 năm đổi mới”, sẽ diễn ra tại TP.HCM. Tuy nhiên, ngay khi kết quả cuộc thi vừa công bố, nhiều nhiếp ảnh gia đã không đồng tình với kết quả giải thưởng. Cuộc thi lần này thu hút hơn 600 tác phẩm tham dự của hơn 100 tác giả. Trong đó, tác phẩm Phố đi bộ của tác giả Nguyễn Thị Thu Ba đoạt Huy chương Vàng (HCV) đã gây nhiều tranh luận. Còn những tác phẩm đoạt giải cao khác như Vắt sữa bò, Sắc màu tuổi trẻ thì chưa thể hiện rõ nét chủ đề “TP.HCM, 40 năm đổi mới”.
Sau khi được xem những tác phẩm đoạt giải trong cuộc thi này, ông Đặng Đình An, Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật HN cho rằng, trong số các ảnh đoạt giải chỉ có vài tấm thể hiện được tiêu chí cuộc thi. Riêng tác phẩm Phố đi bộ của tác giả Nguyễn Thị Thu Ba đoạt HCV thì không có gì đặc biệt, hay nói đúng hơn là rất thường và đơn điệu. “Các tác phẩm đoạt giải phần lớn chỉ mang tính kỹ thuật nhiều hơn và tập trung chủ yếu vào phong cảnh, kiến trúc đường phố. Trong khi đó, phong cảnh đường phố chỉ là một phần trong sự phát triển của một thành phố, cái quan trọng hơn cả là con người, con người là trung tâm của nghệ thuật và cần được phản ánh nhiều nhất thì không có”, ông An nhận xét.
Cũng theo ông An, lùm xùm trong các cuộc thi, liên hoan ảnh hiện nay không còn là hiếm. Bởi hằng năm có rất nhiều cuộc thi, liên hoan ảnh khác nhau được tổ chức và sự phàn nàn về BGK cũng diễn ra tưởng như chẳng bao giờ chấm dứt. “Hiện nay, tiêu chí thành lập BGK cho mỗi cuộc thi, liên hoan ảnh chưa theo bất kỳ chuẩn mực nào. Tình trạng BGK mang cảm tính và kinh nghiệm cá nhân vào cuộc thi để chấm ảnh còn nhiều, trong khi đó, tính học thuật và công tâm thì chưa rõ nét. Và ở một góc độ nào đó, nhiều cuộc thi, liên hoan trong quá trình chấm giải đều thể hiện sự yêu, ghét trong BGK”, ông An nhấn mạnh.
Ở một khía cạnh khác, có một câu hỏi đặt ra: Vì sao các hội chuyên ngành khác ít xảy ra hiện tượng tranh cãi sau mỗi cuộc thi, xét giải thưởng? Về vấn đề này, tại một cuộc hội thảo về lý luận, phê bình nhiếp ảnh đương đại, nghệ sĩ nhiếp ảnh Xuân Liễu cho rằng, các hội chuyên ngành đã phân định các thể loại rất rõ ràng.
Cụ thể như, ngành Mỹ thuật, tranh tả thực khác với áp phích; trong điện ảnh, phim truyện khác với phim thời sự, tài liệu; Văn học thì tiểu thuyết khác với thơ ca... Còn nhiếp ảnh, kể từ khi thành lập Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh VN và Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật HN cũng như các Hội Nhiếp ảnh trong cả nước chưa hề có một cuộc hội thảo hoặc văn bản tài liệu nào xác định nhiếp ảnh có bao nhiêu thể loại, gồm những thể loại nào. Chính vì sự không rõ ràng này đã dẫn đến sự cảm nhận chung chung và trở nên thiếu thống nhất về nhận thức, đặc biệt mỗi khi cuộc thi, triển lãm diễn ra như hiện nay. Đơn cử, cách đây vài năm khi ông Liễu tham gia làm thành viên BGK chấm chọn ảnh trong cuộc thi “Biên giới-Biển- Đảo”.
Cuộc thi này là một cuộc tập hợp ảnh (mang tính chuyên đề) không chỉ có tính thời sự mà tính tư liệu rất cao, giúp cho việc bảo vệ lãnh thổ Tổ quốc lâu dài. Trong cuộc triển lãm này, có một tấm ảnh mà ông cho rằng rất đúng với chủ đề cuộc thi - đó là bức ảnh Thủ tướng hai nước Việt Nam - Campuchia bắt tay nhau đứng bên cột mốc trong lễ khánh thành, ông đã hai lần bỏ phiếu vẫn không đủ điểm để đưa vào triển lãm. Vì có ý kiến: Bức ảnh đó thiếu nghệ thuật.
Người làm công tác “Cầm cân nảy mực”, theo nhiếp ảnh gia Trần Mạnh Thường, ngoài năng khiếu, trình độ, kinh nghiệm sáng tác, có đạo đức tốt, trung thực, minh bạch, công tâm... cần phải nắm vững lý luận phê bình nghệ thuật nhiếp ảnh, đó là ngọn đèn soi đường cho chúng ta đi đúng hướng. Ngoài ra, người giám khảo muốn phê bình, giới thiệu một tác phẩm, cần phải biết tác phẩm đó thuộc thể loại nào. Vì mỗi thể loại có cách thể hiện riêng.
Minh Hà - Hà Trần (http://www.vanhoaonline.vn)