Chiều 3/11 thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn gọi điện cho tôi báo tin Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang đã ra đi, tôi bàng hoàng như sét đánh ngang tai. Dẫu biết rằng sinh, tử là chuyện của đời, nhưng trong lòng tôi trào dâng nỗi thương tiếc vô bờ đối với một vị tướng xông pha trận mạc qua 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, tham gia chỉ huy trực tiếp trận Điện Biên Phủ năm 1954 và trận Điện Biên Phủ trên không 1972. Với tôi, ông còn là một văn tướng với những tác phẩm để đời.
Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang, sinh ngày 7 tháng 2 năm 1924 tại làng Sưa xã Vĩnh Long, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng trong một gia đình nhà Nho yêu nước. Ngay từ thuở ấu thơ, chàng thanh niên Trần Văn Giang đã tỏ rõ là người thông minh, ham học hỏi, giàu lòng thương người và có tinh thần cách mạng sâu sắc. Khi còn là học sinh trường Thăng Long, được giác ngộ tinh thần yêu nước của các thầy giáo và học sinh nhà trường, ông đã tích cực tham gia phong trào yêu nước của học sinh, sinh viên Hà Nội, tham gia công tác tuyên truyền, vận động, rải truyền đơn kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh đánh đuổi quân xâm lược giành độc lập, tự do cho nước nhà tại Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng.
Tháng 1 năm 1945, ông Trần Văn Giang tham gia hoạt động Việt Minh bí mật vùng Ninh Giang, Hải Dương, sau đó là cán bộ Việt Minh thành phố Hải Phòng. Trải qua nhiều cương vị công tác khác nhau, từ Chi đội trưởng kiêm Chính trị viên Chi đội Bắc Bắc đến Tiểu đoàn trưởng kiêm Chính trị viên Tiểu đoàn, Chủ nhiệm chính trị Trung đoàn và sau này phát triển lên giữ các cương vị: Chính ủy Bộ Tư lệnh Phòng không Hà Nội, Hải Phòng; Chính ủy Sư đoàn Phòng không 361; Chính ủy Quân chủng Hải Quân. Sau khi được nghỉ hưu, Thiếu tướng Trần Văn Giang là một trong những người sáng lập ra Hội Cựu Chiến binh Thành phố Hồ Chí Minh và tham gia công tác Hội Cựu chiến binh Thành phố đến năm 1997.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, trên cương vị phó Chính ủy kiêm Chủ nhiệm Chính trị trung đoàn Pháo cao xạ 367, ông Trần Văn Giang đã cùng với lãnh đạo, chỉ huy đơn vị làm tốt công tác lãnh đạo về tư tưởng và tổ chức, quán triệt và thực hiện phương châm của Bộ Chỉ huy chiến dịch từ “đánh nhanh giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Tổ chức cho Trung đoàn phối hợp với các đơn vị tham gia chiến dịch trút lưới lửa lên đầu quân Pháp, cùng với quân và dân ta làm nên một Điện Biên lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu, buộc thực dân pháp phải ký Hiệp định Giơnevơ, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trên các cương vị công tác: Chính ủy Bộ Tư lệnh Phòng không Hà Nội, Chính ủy Bộ Tư lệnh Phòng không Hải Phòng và đặc biệt trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở miền Bắc, với cương vị Chính ủy Sư đoàn Phòng không 361 (Sư đoàn Phòng không Cận Vệ Đỏ), bảo vệ Thủ đô Hà Nội, Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang đã đi đến từng trận địa pháo cao xạ, kiểm tra, động viên bộ đội nêu cao ý chí tiến công, quyết tâm chiến đấu đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Tác phong gần gũi, sâu sát của Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang đã góp phần cùng lãnh đạo, chỉ huy Sư đoàn phối hợp, hiệp đồng với các đơn vị, địa phương bắn rơi nhiều máy bay Mỹ; đánh bại cuộc tập kích chiến lược đường không bằng máy bay B52 của chúng vào Thủ đô Hà Nội và thành phố Cảng Hải Phòng tháng Chạp năm 1972. Trong trận chiến lịch sử này quân và dân ta đã bắn rơi 81 máy bay trong đó có 34 máy bay B52 và 5 chiếc F111, tạo nên một Điện Biên Phủ trên không, buộc đế quốc Mỹ phải xuống thang chiến tranh, ký Hiệp định Paris năm 1973. Có thể khẳng định, Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang là một trong số ít cán bộ trực tiếp chỉ huy hai trận Điện Biên Phủ vĩ đại của dân tộc ta.
Tháng 7 năm 1974, Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang được bổ nhiệm làm Chính ủy Quân chủng Hải Quân, được Đại tướng Võ Nguyên Giáp giao nhiệm cùng đơn vị chuẩn bị lực lượng giải phóng Trường Sa, các đảo của Việt Nam trên vùng Vịnh Thái Lan. Ông đã cùng với Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Những năm công tác tại Quân chủng Hải quân, Chuẩn đô đốc Trần Văn Giang đã cùng với lãnh đạo, chỉ huy Quân chủng tập trung lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng huấn luyện và khả năng sẵn sàng chiến đấu, bảo vệ vững chắc biển đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc, góp phần xây dựng Quân chủng Hải quân nhân dân Việt Nam lớn mạnh, trưởng thành. Với những cống hiến xuất sắc của ông cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và quân đội, Chuẩn đô đốc Trần Văn Giang đã được Đảng, Nhà Nước và Quân đội tặng thưởng Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng nhất; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất; Huân chương Độc lập; Huân chương Quân công hạng nhất; Huân chương Chiến công hạng nhất; Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng nhất, nhì, ba; Huy chương Quân kỳ Quyết thắng; Huân chương Hữu nghị do nhà nước Cu-ba, Liên Xô trao tặng; Huy hiệu 70 năm tuổi Đảng.
Trong cuộc sống đời thường, Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang là một cán bộ giản dị, mẫu mực, khiêm nhường, có lòng khoan dung, độ lượng, thương yêu cấp dưới, hết lòng vì gia đình. Trong công việc, ông là cán bộ mưu trí, dũng cảm, dày dạn kinh nghiệm trận mạc, sâu sát, cụ thể, tỷ mỉ trong lãnh đạo, chỉ huy.
Ông có 3 người con trai Trần Bắc Hải, Trần Văn Dương, Trần Long Biên và con gái là Trần Thị Thanh Mai cùng các con dâu, rể và cháu, chắt. Noi gương ông, các con và các dâu rể luôn luôn học tập phấn đấu công tác đều đã trưởng thành đảm đương các chức vụ lãnh đạo thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Các con, cháu của đồng chí đều phương trưởng, thành đạt. Người con trai cả là Tiến sĩ Miễn dịch đang giảng dạy trong một trường đại học tại Ôxtrâylia, con rể là Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ,Giám đốc bệnh viện Quân đội 175, con gái là Phó Giám đốc Bệnh viện An Sinh.
Là một vị tướng tài ba nhưng có tâm hồn thi sĩ, Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang đã xuất bản nhiều cuốn sách được bạn đọc yêu mến, trong đó có những cuốn sách được tái bản đến 8 lần như “Bác Hồ kể chuyện Tây du ký”. Tiếp đến là tập thơ “Con Tằm” (Nhà xuất bản trẻ - 2000), “Nhớ về trận Điện Biên Phủ trên không” (Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh -2002), “Hồi ức về Sư đoàn Phòng không Cận Vệ Đỏ” (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân - 2003, tái bản - 2006), “Ký ức ngày xanh” (Nhà xuất bản Trẻ”, “Một thời với biển trời Tổ quốc” (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân 2016). Nhiều bài thơ của đồng chí được phổ nhạc như: “Chim Nhạn”, “Có những tuổi 20 như thế”, “Còn có kiếp sau”, “Mãi còn yêu”, v.v…đã được phổ biến rộng rãi và được công chúng đón nhận.
Chia tay Chuẩn Đô đốc Trần Văn Giang về nơi vĩnh hằng, trong lòng tôi và thế hệ trẻ luôn nhớ về ông một vị tướng trận mạc tài ba, giầu lòng nhân ái, một văn tướng huyền thoại của nhân dân ta.
Đoàn Hoài Trung